2001
1-11.11. 2001 στον κινηματογράφο Arsenal 1 + 2 (Βερολίνο)
8-14.11.2001 στο Filmhaus Kino Köln (Κολωνία)
9ες Ημέρες Ελληνικού Κινηματογράφου στο Βερολίνο
2ες Ημέρες Ελληνικού Κινηματογράφου στην Κολωνία
Οι ένατες Ημέρες Ελληνικού Κινηματογράφου στο Βερολίνο και η επανάληψη του κύριου προγράμματος στην Κολωνία είναι φέτος αφιερωμένες στους Έλληνες σκηνοθέτες της Διασποράς. Όπως πάντα, το πρόγραμμα περιλαμβάνει και κάποιες ξεχωριστές ταινίες, ντοκιμαντέρ και βέβαια το αφιέρωμα στο φετινό Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους της Δράμας.Οι Έλληνες σκηνοθέτες της Διασποράς ήταν ένα θέμα που μας απασχολούσε από καιρό ιδιαίτερα όμως πριν δύο χρόνια, όταν οργανώσαμε ένα μεγάλο αφιέρωμα στους Έλληνες σκηνοθέτες που ζουν στη Γερμανία και την Αυστρία. Το θέμα της Διασποράς είναι από τη φύση του πολύπλοκο, θέτει αναπόφευκτα το θέμα της ταυτότητας, του ορισμού της ελληνικής ταυτότητας. Το ερώτημα αυτό γίνεται ακόμη πιο δύσκολο τη στιγμή που αναφερόμαστε στη τέχνη και πιο συγκεκριμένα στον κινηματογράφο όπου οι συντελεστές είναι πάρα πολλοί, κι όπου ο αριθμός των συμπαραγωγών αυξάνεται κατακόρυφα χρόνο με τον χρόνο.
Ανάμεσα στους σκηνοθέτες που παρουσιάζουμε, είναι κάποιοι που ανήκουν στην δεύτερη γενιά μεταναστών. Άλλοι γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στην Ελλάδα και έφυγαν αργότερα στο εξωτερικό. Οι διαφορετικές βιογραφίες και προσανατολισμοί των σκηνοθετών αντικατοπτρίζονται στις ταινίες τους. Η σχέση με την Ελλάδα δεν είναι κάτι που μπορεί να τοποθετηθεί σε κατηγορίες. Σ‘ ένα κόσμο όπου ο τόπος γέννησης δεν είναι πλέον το σημαντικότερο στοιχείο της ταυτότητας, αποτελούν τα έργα σκηνοθετών ελληνικής καταγωγής, έργα ανθρώπων που είναι πολίτες του κόσμου, που κινούνται ανάμεσα στις κουλτούρες με γνώμονα τη δική τους ιδιοσυγκρασία, αναζήτηση και καλλιτεχνική ιδιαιτερότητα. Θα λέγαμε ότι για μας η παρουσίαση σκηνοθετών με ελληνική καταγωγή που δημιούργησαν αξιόλογα έργα στην Ελλάδα αλλά και σε άλλες χώρες όπου έζησαν ή ζουν μέχρι σήμερα, μπορεί να είναι μια συμβολή στη συζήτηση σχετικά με την οριοθέτηση του „ελληνικού“ κινηματογράφου από τη μια και τη διεθνοποίηση της τέχνης από την άλλη.
Ξεκινώντας με τρεις από τους μεγαλύτερους αμερικανούς σκηνοθέτες ελληνικής καταγωγής θα παρουσιάσουμε ταινίες των Ηλία Καζάν, Τζων Κασσαβέτη και Γκρέγκορι Μαρκόπουλου. Ο Ηλίας Καζάν θεωρείται σήμερα κλασικός σκηνοθέτης του Χόλιγουντ και εκπρόσωπος της αμερικανικής κινηματογραφικής παράδοσης, αλλά και σκηνοθέτης του “Αμέρικα, Αμέρικα“ με θέμα την μετανάστευση μεγάλου μέρους του ελληνικού πληθυσμού της Μικράς Ασίας στην Αμερική το πρώτο τέταρτο του 20ου αιώνα, μια ιστορία που είναι αυτοβιογραφική. Στο πρόγραμμά μας ο Ηλίας Καζάν αντιπροσωπεύεται με την κινηματογραφική διασκευή του γνωστού διηγήματος του Τζων Στάινμπεκ Ανατολικά της Εδέμ (1955). Ο Τζων Κασσαβέτης, λαμπρός εκπρόσωπος του ανεξάρτητου αμερικανικού κινηματογράφου, σκηνοθέτης που άφησε εποχή με τη πρωτοποριακή σκηνοθεσία και παραγωγή ταινιών, παρουσιάζεται με τις εξαιρετικές ταινίες του Σκιές (1961) και Πρόσωπα (1968). Ο Γρέγκορι Μαρκόπουλος, σκηνοθέτης με πολύ ιδιαίτερη κινηματογραφική γλώσσα, εκπρόσωπος του ανεξάρτητου πειραματικού κινηματογράφου θα παρουσιαστεί με πέντε ταινίες μικρού και μεσαίου μήκους: Swain (1950), Twice a Man (1963), Ming Green (1966), Himself as Herself (1967) και Bliss (1967).
Ο πολυβραβευμένος σκηνοθέτης Κώστας Γαβράς που ζει από χρόνια στη Γαλλία είναι ένας από τους σημαντικότερους αντιπροσώπους ενός πολιτικού κινηματογράφου που με συνέπεια και επιμονή καταγράφει κριτικά τις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις σε μια σειρά από χώρες, ανάμεσά τους και η Ελλάδα με τη γνωστή διασκευή του διηγήματος του Βασίλη Βασιλικού „Ζ“. Για το πρόγραμμά μας διαλέξαμε δύο επίκαιρες ταινίες που γυρίστηκαν στην Γαλλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Μικρή αποκάλυψη (1993) και τη Τρελή πόλη (1997).
Ο Ζακώ από τη Νάντη (1991) της Ανιές Βαρντά είναι μια ευαίσθητη ταινία, βασισμένη στις βιογραφικές σημειώσεις της παιδικής ηλικίας του Ζακ Ντεμύ, σκηνοθέτη και συζύγου της Ανιές Βαρντά. Γυρίστηκε την εποχή που ο Ζακ Ντεμύ ήταν βαριά άρρωστος, κάνοντάς την ταυτόχρονα ένα αποχαιρετισμό στον αγαπημένο σκηνοθέτη. Ο Νίκος Παπατάκης διηγείται στη Φωτογραφία (1987) μέσα από την διαδρομή της φωτογραφίας μιας άγνωστης γυναίκας, την ιστορία της μετανάστευσης στην Δυτική Ευρώπη κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ΄60 και του ΄70, τον πόθο του γυρισμού και τις αυταπάτες που ηθελημένα ή αθέλητα καλιεργούνταν στις συνειδήσεις των ξενιτεμένων. Ένα παρόμοιο θέμα, σχετικό με την πρόσφατη ελληνική ιστορία, διαπραγματεύεται και ο Γκρεγκ Τάλλας (Γρηγόρης Θαλασσινός) σε μια ταινία με σχεδόν ντοκουμενταρίστικο χαρακτήρα, το Ξυπόλητο τάγμα (1954). Στη νεορεαλιστική αυτή ταινία περιγράφεται με αυθεντικό τρόπο και ντοκουμέντα της εποχής η σκληρή πραγματικότητα της γερμανικής Κατοχής της Θεσσαλονίκης κατά τη διάρκεια του Δεύτερου Παγκόσμιου Πόλεμου.
Οι ταινίες των Kατερίνας Θωμαδάκη & Μαρίας Κλωνάρη από τη Γαλλία συνιστούν κύκλους εξευρεύνησης της κινηματογραφικής γλώσσας σαν γλώσσα έκφρασης και τέχνης από την μια και αναζήτηση της ταυτότητας του φύλου από την άλλη. Στο αφιέρωμα αυτό θα προβάλουμε τις ταινίες τους: L’ ange amazonien (1992) και Personal statement (1994). Ανάμεσα στις ταινίες νεότερων σκηνοθετών συγκαταλέγονται και δύο ταινίες μικρού και μεσαίου μήκους του Κωνσταντίνου Γιάνναρη γυρισμένες στην Μεγ. Βρεταννία, το Caught Looking (1991) και το North of Vortex (1992), δείγματα μιας ιδιότυπης κινηματογραφικής γλώσσας που συνεχίστηκε και στην πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του „Από την άκρη της πόλης“ που γυρίστηκε στην Ελλάδα. Από την Αυστραλία προέρχονται δύο ταινίες νέων σκηνοθετών που καταπιάνονται με τη ζωή των Ελλήνων της δεύτερης γενιάς και δείχνουν άλλοτε με χιούμορ και άλλοτε με σοβαρότητα τη σύγκρουση των γενεών αλλά και των παραδόσεων στην κοινωνία των Αυστραλών ελληνικής καταγωγής. Πρόκειται για τις ταινίες Με το κεφάλι ψηλά (1998) της Άννας Κοκκίνου και Wog Boy - Ο Ελληνάρας (2000) του Αλέξη Βελλή.
Στο δεύτερο τμήμα του προγράμματος θα προβάλουμε μία ταινία του πρόσφατα αποθανόντος (2000) σκηνοθέτη Στέλιου Τατασσόπουλου, τη Κοινωνική σαπίλα (1932), σε μια νέα κόπια, που όπως η ταινία του Γρηγόρη Θαλασσινού που αναφέραμε πιο πάνω αποτελούν δείγματα της δουλειάς της Ταινιοθήκης της Ελλάδας για την διατήρηση και αποκατάσταση ταινιών που συνιστούν την κινηματογραφική κληρονομιά της Ελλάδας. Ακολουθούν δύο νέες ταινίες-ντοκουμέντα σχετικά με την πολιτιστική παράδοση, όπως το ρεμπέτικο, με τη βιογραφία ενός από τους μεγαλύτερους εκπροσώπους του, του Μάρκου Βαμβακάρη Μ‘αρέσουν καρδιές σαν τη δική μου - Μάρκος Βαμβακάρης (2000) του Γιώργου Ζέρβα και μια αναφορά στη Μεσόγειο σαν χώρο ανταλλαγής και συνάντησης πολιτιστικών ρευμάτων, παραδόσεων και συνηθειών από φαινομενικά „αντίθετους“ πολιτισμούς Είδαν τα μάτια μας γιορτές (2000) του Στέλιου Χαραλαμπόπουλου. Στο πρόγραμμα αυτό ανήκουν και δύο ταινίες για μια ομάδα ανθρώπων που βρίσκεται στο περιθώριο της αντίληψης αλλά ταυτόχρονα είναι και αντικείμενο περιέργειας και μαγείας για πολλούς ανθρώπους, τους τραβεστί και τρανσέξουαλ, ανθρώπους που κινούνται ανάμεσα στα φύλα. Η μικρού μήκους ταινία Κούκλες (1998) του Θεόδωρου Κουτσούλη είναι μια συνάντηση με έλληνες τραβεστί και τρανσέξουαλ του Βερολίνου και η ταινία Chicas por sentimiento (2001) του Κρίτωνα Καλαϊτζίδη δίνει τον λόγο σε τρεις γενιές τρανσέξουαλ της Βαρκελώνης. Το πειραματικό βίντεο της Αγγέλας Μελιτοπούλου Passing Drama (1999) είναι ένα δοκίμιο πάνω στη μνήμη, τη διήγηση και τη λήθη μέσα από μια πολύ προσωπική, οικογενειακή ιστορία που συνδέεται με τη μοίρα ανθρώπων που βρέθηκαν στη δίνη της ιστορίας του 20ου αιώνα. Τέλος, στο φετινό πρόγραμμα θα παρουσιάσουμε δύο ταινίες για μικρούς και για μεγάλους. Πρόκειται για την ταινία του Δημήτρη Σπύρου Ο Ψύλλος (1990) και Το καναρινί ποδήλατο (1999) του Δημήτρη Σταύρακα.
Συνεχίζοντας τη συνεργασία μας με το Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους της Δράμας θα παρουσιάσουμε εννέα βραβευμένες ταινίες από τη φετινή 24η έκδοση. Ο Γκόγκος του Παναγιώτη Φαφούτη πήρε το πρώτο βραβείο μυθοπλασίας. Το See no evil του Άρη Μπαφαλούκα πήρε το δεύτερο βραβείο μυθοπλασίας, η Νόνα της Αγγέλας Μυλωνάκη, σκηνοθέτριας που ζει και εργάζεται στο Μόναχο και είναι γνωστή στο βερολινέζικο κοινό από προηγούμενο αφιέρωμα, πήρε το βραβείο καλύτερου ντοκιμαντέρ. Το Τι κοιτάς; της Μελπομένης Τσαρουχά βραβεύτηκε σαν η καλύτερη σπουδαστική ταινία και Ο τελευταίος Ταμπάκος του Λευτέρη Δανίκα διαγωνίστηκε στο διεθνές τμήμα του φεστιβάλ και πήρε το βραβείο καλύτερης βαλκανικής ταινίας. Το Doctor Druden του Αλέξανδρου Αδρακτά πήρε το ειδικό βραβείο για την κατηγορία „Έλληνες του Κόσμου“, η Μόνικα Βαξεβάνη πήρε για Το Φουστάνι το ειδικό βραβείο γυναικείας σκηνοθετικής παρουσίας, ο Θεόφιλος Παπαστυλιανού το ειδικό βραβείο καλύτερου πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη για το Algorhythm και τέλος ο Σωκράτης Κόλλας πήρε το ειδικό βραβείο ταινίας κοινωνικού προβληματισμού για την ταινία του Μια προσπάθεια ακόμη.
© Κατερίνα Παπαδάτου, ΦΙΛΙΑ
Ο κατάλογος της εκδήλωσης θα διατίθεται δωρεάν στους κινηματογράφους και στα γραφεία της ΦΙΛΙΑΣ από τις 25 Οκτωβρίου στο Βερολίνο και από τις 28 Οκτωβρίου στη Κολωνία.
Έλληνες Σκηνοθέτες της Διασποράς
Η μικρή Αποκάλυψη του Κώστα Γαβρά (1993)
Τρελή πόλη του Κώστα Γαβρά (1997)
Ανατολικά της Εδέμ του Ηλία Καζάν (1995)
Σκιές του Τζων Κασσαβέτη (1961)
Πρόσωπα του Τζων Κασσαβέτη (1968)
Ξυπόλητο τάγμα του Γκρεγκ Τάλλας (Γρηγόρη Θαλασσινού) (1954)
Swain του Γκρέγκορι Μαρκόπουλου (1950)
Twice a Man του Γκρέγκορι Μαρκόπουλου (1963)
Ming Green του Γκρέγκορι Μαρκόπουλου (1966)
Himself as herself του Γκρέγκορι Μαρκόπουλου (1967)
Bliss του Γκρέγκορι Μαρκόπουλου (1967)
Η φωτογραφία του Νίκου Παπατάκη (1987)
Ο Ζακώ από τη Νάντη της Ανιές Βαρντά (1991)
L'ange amazonien των Κατερίνα Θωμαδάκη & Μαρία Κλωνάρη (1992)
Personal statement των Κατερίνα Θωμαδάκη & Μαρία Κλωνάρη (1994)
Με το κεφάλι ψηλά της Άννας Κοκκίνου (1998)
Caught Looking του Κωνσταντίνου Γιάνναρη (1991)
North of Vortex του Κωνσταντίνου Γιάνναρη (1992)
Wog Boy - Ο Ελληνάρας του Αλέξη Βελλή (2000)
Ντοκουμέντα
Κοινωνική σαπίλα του Στέλιου Τατασσόπουλου (1932)
Μ' αρέσουν καρδιές σαν τη δική μου - Μάρκος Βαμβακάρης του Γιώργου Ζέρβα (2000)
Είδαν τα μάτια μας γιορτές του Στέλιου Χαραλαμπόπουλου (2000)
Chicas por sentimiento του Κρίτωνα Καλαϊτζίδη (2001)
Κούκλες του Θόδωρου Κουτσούλη (1998)
Passing Drama της Αγγέλας Μελιτοπούλου (1999)
Ταινίες για νέους
Ο Ψύλλος του Δημήτρη Σπύρου (1990)
Το καναρινί ποδήλατο του Δημήτρη Σταύρακα (1999)
Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας 2001
Ο Γκόγκος του Παναγιώτη Φαφούτη (2001)
See no evil του Άρη Μπαφαλούκα (2001)
Νόνα της Αγγέλας Μυλωνάκη (2001)
Τι κοιτάς; της Μελπομένης Τσαρουχά (2001)
Ο τελευταίος ταμπάκος του Λευτέρη Δανίκα (2001)
Doctor Druden του Αλέξανδρου Αδρακτά (2001)
Το φουστάνι της Μόνικας Βαξεβάνη (2001)
Αλγόριθμος του Θεόφιλου Παπαστυλιανού (2001)
Μια ακόμη προσπάθεια του Σωκράτη Κόλλα (2001)